Máy khuôn mặt ít khi hỏng hẳn như máy vân tay. Nó vẫn sáng, vẫn đọc tên người này người kia, chỉ có điều cứ khoảng bốn giờ chiều là cả phòng kế toán phải đứng nghiêng người trước màn hình, còn anh bảo vệ đeo kính thì chấm ba lần mới được một. Nhiều nơi kết luận "máy kém" rồi tính đổi máy, trong khi đa số ca bên mình đến xử lý chỉ cần xoay lại máy, hạ độ cao, kẻ một vạch đứng trên sàn hoặc lấy lại ảnh mặt cho vài người.
Bài này đi lần lượt từng nguyên nhân khiến máy chấm công khuôn mặt không nhận người thật. Chuyện ngược lại, máy có bị lừa bằng ảnh hay không, đã có ở bài máy chấm công khuôn mặt có bị lừa bằng ảnh, video không.
1. Nhìn màn hình để biết máy đang kẹt ở bước nào
Mỗi lần có người đứng trước máy, máy làm ba việc nối nhau: tìm khuôn mặt trong khung hình, kiểm tra đó là người thật, rồi so với mẫu đã đăng ký. Màn hình cho biết máy dừng ở bước nào.
Không hiện khung quanh mặt: máy chưa tìm thấy mặt. Thường do đứng quá xa, quá sát, lệch khỏi tầm camera, hoặc mặt quá tối so với nền. Máy mới lắp mà ai đứng trước cũng không hiện khung thì xem lại mặt trước: bên mình gặp không ít máy còn nguyên tấm phim bảo vệ xuất xưởng dán đè lên cụm camera. Máy lắp ngoài hiên sáng sớm có thể đọng hơi nước trên kính camera.
Hiện khung nhưng đứng mãi không có kết quả: bước kiểm tra người thật chưa qua. Hay gặp khi ngược sáng, khi đèn hồng ngoại của máy phản chiếu lên mắt kính, hoặc người chấm không chịu đứng yên.
Hiện khung, báo không nhận dạng được: máy thấy rõ mặt nhưng không khớp mẫu nào. Nghĩ đến ảnh đăng ký kém, ngoại hình thay đổi, khẩu trang, hoặc ngưỡng nhận diện quá cao.
Nhận nhầm sang người khác: ngưỡng quá thấp, hoặc ảnh đăng ký của hai người đều kém. Lỗi này nguy hiểm hơn lỗi không nhận vì công đổ sang sai tên.
2. Ánh sáng: ngược sáng, nắng chiếu và trời tối
Đèn văn phòng thường cho độ sáng khoảng 300 – 500 lux, nắng ngoài trời có thể vượt 50.000 lux. Máy lắp trong sảnh nhìn thẳng ra cửa kính thì camera thấy người chấm đứng trước một nền sáng gấp hàng chục lần mặt họ, tự hạ độ sáng theo nền, và khuôn mặt thành một bóng tối. Đây là nguyên nhân bên mình gặp nhiều nhất, dấu hiệu rất rõ: chỉ không nhận vào giờ nắng chiếu, ngày âm u lại bình thường.
- Đổi hướng máy để người chấm quay mặt về phía nguồn sáng: cửa sáng nằm cạnh máy hoặc sau lưng máy, không nằm sau lưng người. Nhiều khi chỉ cần chuyển máy sang bức tường bên cạnh.
- Kéo rèm hoặc dán phim mờ cho ô kính gây chói, nhất là cửa hướng tây.
- Bật chế độ chống ngược sáng (thường ghi WDR) trong cài đặt camera nếu máy có.
- Làm mái che cho máy ngoài trời. Nắng rọi thẳng vào mặt người chấm cũng hỏng: nửa mặt cháy sáng, người chấm nheo mắt.
Máy camera hồng ngoại chịu tối tốt hơn nhưng vẫn kém khi nắng gắt, vì ánh nắng chứa rất nhiều tia hồng ngoại lấn át đèn của máy. Chỗ quá tối như hành lang ca đêm, cổng sau xưởng lúc năm giờ sáng thì máy dựa vào đèn bù sáng: kiểm tra đèn đang để tự động chứ không tắt, vẫn tối thì lắp thêm bóng đèn chiếu vào chỗ người đứng, đừng chiếu thẳng vào camera.
3. Lắp sai độ cao, đứng sai khoảng cách
Khoảng cách. Máy ZKTeco đời camera hồng ngoại (dòng iFace, uFace) hướng dẫn đứng cách khoảng 0,5 m với người cao 1,55 – 1,85 m; nhiều model Hikvision đời mới ghi khoảng nhận diện 0,3 – 1,5 m. Chấm công thì đứng cách 0,5 – 1 m và dừng hẳn chừng một giây là nhanh nhất.
Độ cao. Camera nên ngang tầm mặt người có chiều cao phổ biến trong công ty, nhiều hãng khuyên khoảng 1,4 m tính từ sàn. Lỗi hay gặp là thay máy vân tay cũ bằng máy khuôn mặt rồi bắt luôn vào lỗ vít cũ: máy vân tay lắp theo tầm tay nên camera máy mới thành ra quá thấp, người cao phải cúi, tóc mái che trán. Lắp cao quá thì người thấp phải ngước, camera chỉ thấy cằm. Chỗ người cao thấp chênh nhiều như xưởng sản xuất, lắp lệch về phía người thấp một chút vì cúi dễ hơn kiễng, và dặn người cao lùi thêm nửa bước.
Góc đặt và giờ cao điểm. Máy gắn sát góc tường, lệch khỏi hướng đi thì người ta lướt qua với nửa mặt; đặt máy đối diện hướng người đi tới. Máy thường chọn khuôn mặt to nhất, gần nhất trong khung, nên khi người sau ghé sát vai người trước, máy chấm cho người sau hoặc không chấm cho ai. Kẻ vạch chân trên sàn cách máy khoảng 0,5 – 0,8 m và cho xếp hàng một là đỡ hẳn.
Cửa sáng sau lưng người chấm là sai; người chấm quay mặt về phía nguồn sáng, camera cao khoảng 1,4 m, đứng cách 0,5 – 1 m là đúng.
4. Kính, khẩu trang, mũ và những thay đổi trên khuôn mặt
Thuật toán dựa nhiều vào vùng mắt, lông mày, sống mũi; thứ gì che những vùng này đều làm máy nhận chậm. Nhiều máy chỉ lưu một mẫu mặt cho mỗi người, nên đăng ký ở đúng trạng thái người đó hay xuất hiện trước máy nhất.
| Vật che, thay đổi | Máy phản ứng thế nào | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Kính cận gọng mảnh | Thường vẫn nhận | Người đeo cả ngày thì đăng ký khi đang đeo |
| Kính gọng to, gọng đen dày | Che lông mày, đuôi mắt, nhận chậm | Đăng ký khi đeo đúng chiếc kính đó |
| Kính râm, kính đổi màu | Vùng mắt tối, máy không thấy mắt | Tháo kính khi chấm, nhất là lúc từ ngoài nắng vào |
| Kính phủ chống chói, chống ánh sáng xanh | Đèn hồng ngoại phản chiếu thành đốm sáng che mắt | Hơi cúi đầu hoặc nghiêng nhẹ để đổi góc phản chiếu |
| Khẩu trang | Máy đời mới có chế độ khẩu trang; máy cũ không nhận | Bật chế độ khẩu trang nếu có; máy cũ thì kéo khẩu trang xuống |
| Mũ bảo hiểm, mũ lưỡi trai, mũ bảo hộ | Vành mũ đổ bóng che trán, mắt | Bỏ mũ trước khi chấm, dặn ngay từ buổi phổ biến |
| Khẩu trang cộng kính cộng khăn (đi xe máy đến) | Che gần kín mặt | Bỏ ít nhất kính và khăn |
| Cạo râu quai nón, để tóc mái, tăng giảm cân nhiều | Nhận chậm dần rồi không nhận | Đăng ký lại khuôn mặt |
Chế độ khẩu trang có cái giá của nó: nửa dưới khuôn mặt bị che thì máy có ít thông tin hơn để phân biệt hai người giống nhau. Nơi cần chặt chẽ vẫn có thể quy định kéo khẩu trang xuống lúc chấm.
5. Ảnh đăng ký kém và ngưỡng nhận diện
Đăng ký trên máy. Lỗi hay gặp là đăng ký đúng lúc máy đang bị ngược sáng, hoặc đăng ký vội cho cả trăm người trong một buổi: người nghiêng đầu, người cười to, người còn đội mũ. Mẫu xấu từ đầu thì về sau chấm lúc được lúc không. Đăng ký tại chỗ máy lắp nhưng vào lúc ánh sáng tốt, nhìn thẳng camera, nét mặt bình thường. Các bước bấm menu có ở bài cách sử dụng máy chấm công nhận diện khuôn mặt.
Ảnh tải lên từ phần mềm. Nhiều nơi lấy ảnh thẻ trong hồ sơ, ảnh chụp lại từ ảnh in, ảnh tự sướng góc nghiêng hoặc đã qua bộ lọc làm mịn da. Máy vẫn nhận ảnh nhưng mẫu kém. Ảnh nên chụp thẳng, sáng đều, nền trơn, không bộ lọc, mặt chiếm phần lớn khung. Ai không nhận thì xóa ảnh cũ, lấy lại trực tiếp trên máy.
Mẫu chuyển giữa các máy khác dòng. Mẫu mặt của máy camera hồng ngoại đời cũ không dùng được cho máy camera ánh sáng thường và ngược lại, khác hãng càng không. Thêm máy mới khác dòng mà chỉ đẩy dữ liệu từ máy cũ sang thì danh sách tên hiện đủ nhưng không ai nhận được mặt; phải đăng ký lại khuôn mặt trên máy mới.
Ngưỡng nhận diện (trong menu thường gọi là ngưỡng 1:N hoặc mức bảo mật). Cao thì chặt, người thật cũng hay bị trả về; thấp thì dễ nhận nhưng dễ nhầm người. Đừng đổi ngưỡng để chữa ngược sáng hay ảnh xấu. Xử lý ánh sáng, vị trí, ảnh trước; thật cần mới chỉnh từng nấc nhỏ, mỗi lần chỉnh cho vài người giống nhau chấm thử. Cũng đừng tắt chống giả mạo cho máy nhận nhanh.
Làm hết những bước trên mà máy vẫn chậm thì có thể máy đời cũ, camera kém, lúc đó mới tính thay, ví dụ Hikvision MT15M (khuôn mặt, vân tay) giá 3.750.000đ, hoặc xem các dòng máy chấm công bên mình đang bán. Máy có kèm vân tay mà phần vân tay không nhận thì xem bài máy chấm công không nhận vân tay; các lỗi khác như không lấy được dữ liệu, sai giờ, treo máy có ở bài lỗi máy chấm công thường gặp và cách khắc phục.
6. Câu hỏi thường gặp
Vì sao máy chấm công khuôn mặt buổi chiều không nhận, buổi sáng lại nhận?
Thường do nắng chiều chiếu vào cửa kính sau lưng người chấm, camera bị ngược sáng nên mặt tối. Đổi hướng máy để người chấm quay mặt về phía cửa sáng, hoặc kéo rèm, dán phim mờ cho ô kính đó.
Đeo kính có chấm công khuôn mặt được không?
Kính cận gọng mảnh thường vẫn nhận, kính gọng to thì đăng ký khi đang đeo, kính râm và kính đổi màu phải tháo khi chấm. Kính phủ chống chói phản chiếu đèn của máy thì hơi cúi đầu là qua.
Máy chấm công khuôn mặt nên lắp cao bao nhiêu?
Camera ngang tầm mặt người có chiều cao phổ biến trong công ty, nhiều hãng khuyên khoảng 1,4 m tính từ sàn. Không bắt máy khuôn mặt vào lỗ vít của máy vân tay cũ vì máy vân tay lắp thấp hơn.
Đứng cách máy bao xa thì máy nhận nhanh nhất?
Khoảng 0,5 – 1 m, nhìn thẳng camera và dừng hẳn chừng một giây. Kẻ vạch chân trên sàn giúp mọi người đứng đúng chỗ.
Có nên giảm ngưỡng nhận diện cho máy dễ nhận hơn không?
Chỉ sau khi đã xử lý ánh sáng, vị trí lắp và ảnh đăng ký. Ngưỡng quá thấp làm máy nhận nhầm người. Nếu chỉnh thì chỉnh từng nấc nhỏ và thử với vài người giống nhau.
Bao lâu thì nên đăng ký lại khuôn mặt?
Không có hạn cố định. Đăng ký lại khi người đó thay đổi ngoại hình rõ rệt hoặc máy bắt đầu nhận chậm hơn trước. Ở trường học, học sinh nên đăng ký lại mỗi năm học vì khuôn mặt trẻ thay đổi nhanh.
Máy khuôn mặt đang nhận chậm mà chưa rõ do ánh sáng hay chỗ lắp, chụp một tấm ảnh từ chỗ người chấm đứng nhìn về phía máy gửi bên mình qua Zalo 0372 669 992, kỹ thuật xem và chỉ cách dời hoặc chỉnh máy.
